Mowa zależna służy do przekazywania cudzych słów: „I'm tired,” she said → She said (that) she was tired. Gdy czasownik wprowadzający jest w przeszłości, zwykle cofamy czas o jeden krok (is → was, will → would, can → could) i zmieniamy zaimki oraz określenia czasu (tomorrow → the next day). Po tell zawsze stoi osoba (told me), a po say nie (said that).
Opowiadasz koledze, co powiedział szef, relacjonujesz rozmowę z lekarzem, streszczasz wiadomość od przyjaciółki: mowa zależna pojawia się w codziennych rozmowach znacznie częściej, niż się wydaje. To też stały punkt egzaminów na poziomie B1 i B2. W tym poradniku znajdziesz różnicę między say i tell, zasady następstwa czasów, zmiany określeń czasu i miejsca, pytania i polecenia w mowie zależnej, czasowniki relacjonujące, typowe błędy i pięć zestawów ćwiczeń z odpowiedziami.
Mowa zależna to jeden z tematów poziomu B1, a jej rozszerzenie z czasownikami relacjonującymi pojawia się na poziomie B2.
Czym jest mowa zależna
W mowie niezależnej (direct speech) cytujemy czyjeś słowa dosłownie, w cudzysłowie. W mowie zależnej (reported speech) przekazujemy ich treść własnymi słowami.
| Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|
| “I'm tired,” she said. | She said (that) she was tired. |
| “I love this city,” Tom said. | Tom said (that) he loved the city. |
| “We'll call you,” they told me. | They told me (that) they would call me. |
W mowie zależnej zmieniają się zwykle trzy rzeczy: czas (am → was), zaimki (I → she, you → me) i określenia czasu i miejsca (here → there). Słowo that można pominąć.
Say czy tell
| Czasownik | Schemat | Przykład |
|---|---|---|
| say | say (that) + zdanie | She said (that) she was busy. |
| say | say something to someone | He said hello to me. |
| tell | tell + osoba + (that) + zdanie | She told me (that) she was busy. |
| tell | tell + osoba + to + czasownik | He told me to wait. |
Zapamiętaj: po tell zawsze stoi osoba, której coś mówimy (told me, told Anna, told us). Zdanie „She said me” jest błędne. Wyjątki to stałe zwroty: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a joke, tell the time. Różnice między say, tell, speak i talk opisujemy w poradniku say, tell, speak, talk.
Następstwo czasów: jak cofamy czas
Gdy czasownik wprowadzający jest w przeszłości (said, told, asked), czas w przekazywanym zdaniu zwykle cofamy o jeden krok:
| Mowa niezależna | Mowa zależna | Przykład |
|---|---|---|
| Present Simple | Past Simple | “I work here.” → He said he worked there. |
| Present Continuous | Past Continuous | “I'm cooking.” → She said she was cooking. |
| Present Perfect | Past Perfect | “I've finished.” → He said he had finished. |
| Past Simple | Past Perfect (lub bez zmian) | “I saw it.” → She said she had seen it. |
| will | would | “I'll help.” → He said he would help. |
| can | could | “I can swim.” → She said she could swim. |
| may | might | “I may come.” → He said he might come. |
| must | had to (lub must) | “I must go.” → She said she had to go. |
| am / is / are going to | was / were going to | “I'm going to call.” → He said he was going to call. |
Jeśli chcesz odświeżyć poszczególne czasy, zajrzyj do poradników Past Simple, Past Continuous i Past Perfect. O formach could, might i had to piszemy w poradniku czasowniki modalne.
Kiedy czasu nie zmieniamy
Czasownik wprowadzający w teraźniejszości
“I'm tired.” → She says she's tired. Tak relacjonujemy np. słowa z wiadomości, którą właśnie czytamy.
Coś wciąż jest prawdą
“I live in Kraków.” → She said she lives in Kraków (wciąż tam mieszka). Forma z cofnięciem (lived) też jest poprawna.
Prawdy ogólne
The teacher said that water boils at 100°C.
Formy, których nie da się cofnąć
Past Perfect oraz would, could, should, might zostają bez zmian: “You should rest.” → He said I should rest.
Zmiany określeń czasu i miejsca
Gdy relacjonujemy słowa po jakimś czasie lub w innym miejscu, zmieniamy też określenia czasu, miejsca i zaimki wskazujące:
| Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|
| now | then, at that time |
| today / tonight | that day / that night |
| tomorrow | the next day, the following day |
| yesterday | the day before, the previous day |
| next week | the following week |
| last week | the week before, the previous week |
| two days ago | two days before |
| here | there |
| this / these | that / those |
Przykład: “I'll see you tomorrow,” he said. → He said he would see me the next day. Jeśli relacjonujesz słowa tego samego dnia, określenia czasu mogą zostać bez zmian: He said he'd see me tomorrow.
Pytania w mowie zależnej
W pytaniach w mowie zależnej używamy szyku zdania oznajmującego (podmiot przed czasownikiem), znikają do / does / did i znak zapytania.
| Rodzaj pytania | Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|---|
| Tak / nie | “Are you ready?” | She asked if I was ready. |
| Tak / nie | “Do you like jazz?” | He asked me whether I liked jazz. |
| Szczegółowe | “Where do you live?” | He asked me where I lived. |
| Szczegółowe | “What time is it?” | She asked what time it was. |
| Szczegółowe | “Why did you leave?” | They asked why I had left. |
Ten sam szyk występuje w grzecznych pytaniach typu Could you tell me where the station is?, które opisujemy w poradniku pytania pośrednie po angielsku.
Polecenia i prośby w mowie zależnej
Polecenia relacjonujemy przez tell + osoba + to + czasownik, a prośby przez ask + osoba + to + czasownik. Przeczenie tworzymy przez not to.
| Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|
| “Close the door.” | She told me to close the door. |
| “Don't be late.” | My boss told me not to be late. |
| “Please help me.” | He asked me to help him. |
| “Could you call me back?” | She asked me to call her back. |
Czasowniki relacjonujące: nie tylko said
Zamiast ciągle powtarzać said, możesz użyć czasownika, który od razu pokazuje intencję mówiącego. Każdy łączy się z inną konstrukcją:
| Czasownik | Konstrukcja | Przykład |
|---|---|---|
| offer | + to + czasownik | He offered to help me. |
| promise | + to + czasownik | She promised to call. |
| refuse | + to + czasownik | They refused to pay. |
| advise / remind / warn | + osoba + (not) to | He advised me to rest. She warned us not to go. |
| suggest | + -ing / that | He suggested going out. / He suggested that we go out. |
| deny / admit | + -ing | She denied taking the money. |
| apologise | + for + -ing | He apologised for being late. |
| explain | + (to osoba) + that | She explained that the shop was closed. |
Najczęstsze błędy w mowie zależnej
| Błąd | Poprawnie | Dlaczego |
|---|---|---|
| She said me that she was tired. | She told me (that) she was tired. | Po „say” bez osoby |
| They told that they were leaving. | They said that they were leaving. | Po „tell” potrzebna osoba |
| He asked me where did I live. | He asked me where I lived. | Szyk oznajmujący, bez „did” |
| He asked me do I like coffee. | He asked me if I liked coffee. | Pytania tak / nie z „if” |
| She told me don't worry. | She told me not to worry. | Polecenie: not to + czasownik |
| He suggested me to go. | He suggested going. / He suggested that I go. | Po „suggest” bez osoby z „to” |
Mowa zależna: ćwiczenia z odpowiedziami
Wpisz odpowiedzi i kliknij „Sprawdź”: od razu zobaczysz, co jest dobrze, a co nie. Możliwych jest kilka poprawnych wariantów, np. z that lub bez.
Ćwiczenie 1: Przekształć zdania
Zamień na mowę zależną.
- “I'm hungry,” Tom said.
- “I live in Gdańsk,” she said.
- “We are watching TV,” they said.
- “I have finished my homework,” he said.
- “I will help you,” she said to me.
Pokaż odpowiedzi
- Tom said (that) he was hungry.
- She said (that) she lived in Gdańsk.
- They said (that) they were watching TV.
- He said (that) he had finished his homework.
- She told me (that) she would help me.
Ćwiczenie 2: say czy tell?
Wpisz said lub told.
- She ___ me she was busy.
- He ___ that he was tired.
- They ___ goodbye and left.
- My mum ___ me to be careful.
- He ___ a funny story at dinner.
Pokaż odpowiedzi
- told
- said
- said
- told
- told
Ćwiczenie 3: Pytania w mowie zależnej
Zamień pytania na mowę zależną.
- “Are you ready?” she asked.
- “Where do you work?” he asked me.
- “Did you see the film?” she asked me.
- “What time is it?” he asked.
- “Can you swim?” they asked me.
Pokaż odpowiedzi
- She asked if (whether) I was ready.
- He asked me where I worked.
- She asked me if I had seen the film.
- He asked what time it was.
- They asked me if I could swim.
Ćwiczenie 4: Polecenia i prośby
Zamień na mowę zależną, używając told lub asked.
- “Close the window,” she said to me.
- “Don't be late,” my boss said to me.
- “Please help me,” he said to me.
- “Sit down,” the teacher said to us.
- “Don't touch it,” she said to the children.
Pokaż odpowiedzi
- She told me to close the window.
- My boss told me not to be late.
- He asked me to help him.
- The teacher told us to sit down.
- She told the children not to touch it.
Ćwiczenie 5: Popraw błąd
W każdym zdaniu jest jeden błąd. Popraw go.
- She said me that she was tired.
- He asked me where did I live.
- She told me don't worry.
- He asked me do I like coffee.
- They told that they were leaving.
Pokaż odpowiedzi
- She told me that she was tired. / She said that she was tired.
- He asked me where I lived.
- She told me not to worry.
- He asked me if I liked coffee.
- They said that they were leaving. / They told me that they were leaving.
Mowa zależna w kontekście: Storytime Premium
W opowieściach bohaterowie bez przerwy relacjonują, co ktoś powiedział: „She told me she was leaving”, „He asked if I was okay”. To idealny materiał do nauki mowy zależnej, bo słyszysz zarówno oryginalne zdanie, jak i jego relację. W historiach na Storytime Premium takie fragmenty padają w naturalnych rozmowach, a fabuła pokazuje, kto co komu powiedział. Dzięki klikalnym napisom sprawdzasz każde słowo bez przerywania nauki, a fiszki wideo zapisują całe zdanie ze sceny. Historie są odpowiednie dla wszystkich, także dla dzieci.
Relacje w scenach
Słyszysz, jak bohaterowie przekazują sobie cudze słowa.
Klikalne napisy
Sprawdzasz znaczenie słowa bez przerywania nauki i wracasz do sceny.
Fiszki wideo
Zapisujesz całe zdanie, więc zapamiętujesz konstrukcję z said lub told.
Trening słuchania
Dyktando uczy wyłapywać formy przeszłe w szybkiej mowie.
Roczny dostęp kosztuje 249 zł (cena promocyjna), czyli około 20 zł miesięcznie, z 14-dniową gwarancją zwrotu, a pierwsza lekcja jest darmowa.
Zobacz mowę zależną w prawdziwych zdaniach
Obejrzyj darmową historię, kliknij nieznane słowa i zapisz pierwsze fiszki wideo.
DarmowaWypróbuj za darmo: „Alone in a City”
22-minutowa historia z pełną funkcjonalnością: klikalne napisy, fiszki wideo i trening słuchania.
Najczęstsze pytania o mowę zależną
Co to jest mowa zależna?
To sposób przekazania czyichś słów bez cytowania ich dosłownie. Zamiast „I'm tired,” she said mówimy She said (that) she was tired. Zwykle zmieniamy przy tym czas, zaimki i określenia czasu oraz miejsca.
Kiedy w mowie zależnej zmieniamy czas?
Gdy czasownik wprowadzający jest w przeszłości (said, told, asked), zwykle cofamy czas o jeden krok: Present Simple → Past Simple, will → would, can → could. Jeśli czasownik wprowadzający jest w teraźniejszości (He says…), czasu nie zmieniamy.
Say czy tell?
Po tell zawsze stoi osoba: She told me (that) she was busy. Po say osoby nie ma albo pojawia się z to: She said (that) she was busy, She said to me… Zdanie „She said me” jest błędne.
Jak przekształcić pytanie na mowę zależną?
Używamy asked i szyku zdania oznajmującego, bez do / did i bez znaku zapytania. Pytania tak/nie wprowadzamy przez if lub whether: „Are you ready?” → She asked if I was ready. Pytania szczegółowe zachowują słowo pytające: „Where do you live?” → He asked me where I lived.
Czy trzeba używać that w mowie zależnej?
Nie. Po said i told słowo that można pominąć, szczególnie w mowie: She said (that) she was tired. Oba warianty są poprawne.
Jak zmieniają się określenia czasu w mowie zależnej?
Gdy relacjonujemy słowa po jakimś czasie, zmieniamy m.in. now → then, today → that day, tomorrow → the next day, yesterday → the day before, next week → the following week, ago → before, here → there.
Jak relacjonować polecenia i prośby?
Używamy tell lub ask + osoba + to + czasownik: „Close the door” → She told me to close the door. „Please help me” → He asked me to help him. Przeczenie to not to: She told me not to be late.
Podsumowanie
W mowie zależnej po said, told, asked zwykle cofamy czas o jeden krok, zmieniamy zaimki i określenia czasu. Po tell stoi osoba, po say nie. Pytania mają szyk zdania oznajmującego (He asked where I lived), a polecenia konstrukcję told me (not) to. Zacznij od ćwiczenia 1 i wracaj do tabeli następstwa czasów, gdy popełnisz błąd.
Zobacz mowę zależną w prawdziwych zdaniach
Oglądaj historię po angielsku, klikaj nieznane słowa i zapisuj fiszki z fragmentem sceny. Pierwsza lekcja jest darmowa, a płatny dostęp ma 14 dni gwarancji zwrotu.
Przetestuj za darmo